Ryzyko związane z osobą zajmującą eksponowane stanowisko polityczne (PEP) obejmuje dwie odrębne kategorie: ryzyko nieprawidłowej identyfikacji statusu oraz ryzyko związane z relacją z osobą o takim statusie.
Zanim instytucja obowiązana oceni wpływ klienta lub beneficjenta rzeczywistego (BR) na swoje bezpieczeństwo finansowe, musi najpierw odpowiednio zarządzać ryzykiem błędnego rozpoznania jego tożsamości publicznej (statusu PEP). Ustawa AML w art. 46 ust. 1 nakłada na instytucje obowiązek wdrożenia "procedur opartych na analizie ryzyka w celu ustalenia, czy klient lub beneficjent rzeczywisty jest albo nie jest PEP-em". Schemat postępowania w tej można podzielić na trzy etapy:
- Punkt wyjścia: instytucja obowiązana nie "wie", czy klient lub BR jest PEP-em – wprowadza procedury "szacujące" prawdopodobieństwo, że nim jest.
- Weryfikacja: np. oświadczenia klienta (składane pod rygorem odpowiedzialności karnej) lub sprawdzenie w specjalistycznych bazach danych.
- Ustalenie: na tym etapie, mimo podjętych działań weryfikacyjnych, ryzykiem nadal jest to, że PEP pozostanie niewykryty (np. poprzez zatajenie informacji, skomplikowane powiązania rodzinne, biznesowe, niepełność danych w bazie).
Dopiero po potwierdzeniu statusu PEP (lub uznaniu, że ryzyko bycia PEP-em jest wysokie), aktywuje się druga kategoria ryzyka – ryzyko, że pozycja publiczna ("polityczna") danej osoby zostanie wykorzystana do prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu. Ustawa AML zakłada, że sam fakt bycia PEP-em automatycznie podnosi poziom ryzyka związanego z relacją, co wymusza stosowanie wzmożonych środków bezpieczeństwa finansowego oraz podjęcia innych działań (m. in. ustalenie źródła majątku klienta oraz źródła pochodzenia wartości majątkowych wykorzystywanych w relacji).
W tej sytuacji można pokusić się o oszacowanie ryzyka całkowitego związanego z PEP-em (Rtotal), które należy zapisać jako iloczyn dwóch prawdopodobieństw: Rtotal = P(S) x P(M|S), gdzie P(S) – prawdopodobieństwo, że klient posiada status PEP (ryzyko błędnej identyfikacji) natomiast P(M|S) – prawdopodobieństwo wystąpienia nadużycia tj. prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu, pod warunkiem posiadania statusu PEP (ryzyko związane ze statusem).
Jest to zatem proces dwuetapowy (sekwencyjny): aby ocenić ryzyko relacji, oceniamy ryzyko bycia PEP-em, w którym status PEP nie jest kolejnym "rodzajem" ryzyka, ale jego modyfikatorem, który po zidentyfikowaniu "wyłącza" standardowe lub uproszczone procedury CDD i nakazuje przejście na tryb wzmożonej czujności (EDD). Moment, w którym klient zostaje uznany za PEP-a, zmienia charakter relacji z „monitorowanej” na „intensywnie nadzorowaną”: nawiązanie lub kontynuacja stosunków z PEP-em wymaga akceptacji kadry kierowniczej wyższego szczebla, instytucja obowiązana musi podjąć odpowiednie środki, aby ustalić nie tylko źródło pochodzenia wartości majątkowych w danej transakcji, ale źródło całego majątku klienta (source of wealth), a środki bezpieczeństwa (bieżące monitorowanie transakcji) muszą być stosowane z większą częstotliwością i dokładnością.
Podsumowując, ryzyko związane z PEP-em jest specyficzną konstrukcją, gdzie status PEP nie jest tylko zmienną w algorytmie, ale warunkiem logicznym (if - then), który przełącza cały system instytucji obowiązanej w tryb podwyższonej czujności.
