W poprzednim wpisie porządkowaliśmy akty prawne oraz pochodne (wytyczne, opinie, rekomendacje, etc.) dotyczące AML/CFT. W tym – krótkie podsumowanie zadań organizacji (organów) zajmujących się AML/CFT.

FATF

FATF (Financial Action Task Force) to międzyrządowe ciało przy OECD. Wydaje 40 Rekomendacji z notami interpretacyjnymi oraz metodologię oceny: zgodność techniczną (TC) i 11 Immediate Outcomes (IO) dotyczących skuteczności wdrożeń. Formalnie to soft law, w praktyce główne źródło rozwiązań, które UE i inne państwa transponują jako standard do własnego prawa.

Członkiem FATF jest Komisja Europejska i część państw UE. Polska jest oceniana przez Moneyval według metodologii FATF.

Moneyval

Moneyval to komitet Rady Europy i regionalne ciało typu FATF (FATF-Style Regional Body, czyli regionalny organ działającego na wzór FATF) ze statusem członka stowarzyszonego FATF. Ocenia Polskę według standardu FATF, a jego raporty trafiają do ekosystemu FATF.

Na przykład w najnowszym w tzw. trzecim rozszerzonym raporcie z działań następczych dotyczycącym Polski (Enhanced Follow-Up Report of Poland) MONEYVAL stwierdził, że Polska poczyniła pewne postępy w usuwaniu niedociągnięć w zakresie zgodności technicznej dotyczących organizacji non-profit. W rezultacie ocena zgodności z zaleceniem nr 8 została zmieniona z „częściowo zgodna” na „w dużej mierze zgodna”. Podjęto również pewne działania mające na celu poprawę zgodności kraju z wymogami dotyczącymi nowych technologii, walut wirtualnych i dostawców usług związanych z walutami wirtualnymi (zalecenie nr 15). Nie uznano ich jednak za wystarczające, by uzasadnić podwyższenie oceny. Ogólnie rzecz biorąc, Polska spełnia 3 z 40 zaleceń FATF, w znacznym stopniu spełnia 24, a częściowo spełnia 13. Polska pozostaje objęta wzmocnioną procedurą monitorowania i ma złożyć kolejne sprawozdanie pod koniec 2026 r.

Zgodnie z założeniami, w ramach trwającej obecnie tzw. 6. runda oceny (2024–2032) członkowie są oceniani na podstawie zaktualizowanych standardów FATF oraz metodologii FATF z 2022 r. W porównaniu z poprzednią rundą oceny kładą większy nacisk na skuteczność, aby zmierzyć, jak dobrze państwa wdrażają przepisy, regulacje i polityki zgodne ze standardami. Kładą one większy nacisk na główne zagrożenia w poszczególnych jurysdykcjach oraz na kontekst i istotność, umożliwiając zespołom oceniającym skupienie się w większym stopniu na obszarach o największym znaczeniu, przy jednoczesnym uwzględnieniu odrębnych ocen sektorów finansowych i niefinansowych w celu określenia poziomu skuteczności w każdym z tych obszarów. W odróżnieniu od poprzedniej rundy, która trwała średnio 10 lat, nowe ramy wprowadzają krótszy cykl oceny (8 lat) oraz działania następcze w większym stopniu zorientowane na wyniki. Wyniki tych ocen są oficjalnie przekazywane urzędnikom wysokiego szczebla wraz z uszeregowaną według priorytetów listą środków mających na celu poprawę ogólnego systemu AML/CFT/CPF danej jurysdykcji („Plan działania zawierający kluczowe zalecane działania”) w ciągu maksymalnie trzech lat, po czym, w przypadku niewystarczających postępów, wprowadzane są bardziej rygorystyczne środki.

Zatem jeśli wasza firma doświadczyła ostatnio wzmożonego zainteresowania tematyką AML ze strony właściwych organów (np. ze strony organów KAS, NPB czy GIIF), to odpowiedź znajduje się w ww. raporcie.

Egmont Group

Egmont to sieć jednostek analityki finansowej (ok. 180 członków). Nie tworzy prawa lecz tworzy kanał komunikacji między jednostkami FIU oraz reguły jego używania:

1. Egmont Secure Web. Bezpieczny kanał wymiany informacji poza UE.
2. Charter i Principles for Information Exchange. Zasady wymiany, w tym zasada uprzedniej zgody (prior consent) na dalsze wykorzystanie informacji i ograniczenie celu.
3. Kontrola członkostwa. Warunkiem jest spełnianie definicji FIU, a Egmont może zawiesić członka, którego niezależność operacyjna jest iluzoryczna.

GIIF jest członkiem Grupy Egmont. Dla polskiej FIU Egmont to ww. infrastruktura współpracy z FIU, w tym z jednostkami spoza UE, oraz zewnętrzny audytor statusu jej niezależności.

AMLA

AMLA działa na podstawie rozporządzenia 2024/1620, ma siedzibę we Frankfurcie i jest jedynym podmiotem z tej listy, który wydaje akty wiążące (RTS i ITS przyjmowane przez Komisję). Opiera się na dwóch filarach: koordynacja współpracy FIU w UE, w tym wspólne analizy, przeglądy partnerskie (peer reviews), mediację, ujednolicone formaty STR oraz przejęcie i optymalizację FIU.net do 2027 r., oraz filar nadzorczy, czyli bezpośredni nadzór nad wybranymi podmiotami wysokiego ryzyka z sektora finansowego, który ma się rozpocząć w 2028 r.

Grupa Wolfsberg

Grupa powstała w 2000 r. w Château Wolfsberg w Szwajcarii. Według najnowszego komunikatu Grupy należy do niej kilkanaście banków. Celem jest wypracowywanie ram i wytycznych zarządzania ryzykiem przestępczości finansowej, zwłaszcza w zakresie KYC, AML i CTF. Grupa przygotowuje dokumenty dla instytucji finansowych, które mogą być także przydatne dla innych instytucji obowiązanych, np. zaktualizowane wytyczne dotyczące podejścia opartego na ryzyku (23 czerwca 2026 r.). Aktualizują prace Grupy nad RBA sięgające 2006 r. i obejmują proporcjonalność, priorytetyzację i skuteczność, a także rolę nadzoru opartego na ryzyku, szkoleń i kultury organizacyjnej.

Inne podmioty

1. Komisja Europejska. Wydaje rozporządzenie delegowane o państwach trzecich wysokiego ryzyka (bezpośredni skutek dla wzmożonych środków bezpieczeństwa finansowego, EDD) oraz ponadnarodową ocenę ryzyka (SNRA). Jest też członkiem FATF.
2. Rada Bezpieczeństwa ONZ. Rezolucje 1267/1989/2253 i 1373 oraz komitety sankcyjne są źródłem tzw. ukierunkowanych sankcji finansowych (TFS). W Polsce transponowane jako szczególne środki ograniczające UE oraz rozdział ustawy o szczególnych środkach ograniczających, gdzie GIIF ma rolę wykonawczą.
3. Rada UE. Wydaje rozporządzenia sankcyjne (np. 269/2014, 833/2014), wiążące bezpośrednio, do tego ustawa z 13 kwietnia 2022 r. z listą MSWiA.
4. Europol. Historyczny gospodarz FIU.net do czasu przejęcia przez AMLA. Prowadzi też EFECC, z kanałami do FIU.
5. Prokuratura Europejska (EPPO), Eurojust. Odbiorcy rezultatów pracy FIU w sprawach transgranicznych, Polska dopiero niedawno dołączyła do EPPO.
6. MFW i Bank Światowy. Przeprowadzają oceny w ramach FSAP i bywają oceniającymi w rundach FATF.
7. EBA. Do czasu przejęcia mandatów przez AMLA autor wytycznych AML (czynniki ryzyka, de-risking), które nadal obowiązują w okresie przejściowym.
8. APG (Asia/Pacific Group on Money Laundering). Najważniejsza i największa organizacja regionalna w Azji, zrzeszająca ponad 40 państw z regionu Azji i Pacyfiku (m.in. Chiny, Japonię, Indie, Singapur, Australię, Koreę Południową czy Tajlandię).
9. EAG (Eurasian Group). Grupa Eurazjatycka ds. Przeciwdziałania Praniu Pieniędzy i Finansowaniu Terroryzmu, obejmująca państwa z pogranicza Europy Wschodniej i Azji Środkowej (członkami są m.in. Chiny, Indie, Kazachstan, Uzbekistan, Kirgistan, Tadżykistan i Rosja).